Hypermobiel Leven

Prikkelverwerking

Prikkelverwerking

“Een drukke supermarkt voelde voor mij hetzelfde als een halve marathon. Ik begreep niet waarom ik daarna een dag nodig had om te herstellen.”

Op de pagina over prikkelverwerking & brein lees je waaróm mensen met HSD vaak gevoeliger zijn voor prikkels. In dit artikel gaan we een stap verder: wat kun je er concreet mee in je dagelijks leven?

Vooraf: prikkels herkennen en wegen, niet vermijden

Het doel van onderstaande tips is niet om prikkels koste wat kost te vermijden, maar om bewuster te kunnen kiezen waar je je beperkte “verwerkingscapaciteit” aan besteedt. Net als bij energiemanagement gaat het om doseren, niet om uitsluiten.

1. Hou een patroon bij

Net als bij energie en hormonen (zie de pagina over hormonen) kan het bijhouden van wat aan een overprikkelde dag vooraf ging, helpen om je eigen belastbaarheid beter te leren kennen: welke combinaties van prikkels, vermoeidheid en stress bij jou het snelst tot overbelasting leiden.

Ook in samenwerking met een ergotherapeut kan je een sensorisch profiel invullen. Dit profiel geeft inzicht hoe je dingen die je ziet, hoort, proeft, voelt en ruikt in het dagelijks leven verwerkt. 

Daarnaast zou je zelf ook kunnen onderzoeken door het patroon bij te houden welke prikkels je last van hebt. Websites als https://www.hersenstichting.nl/prikkelplan/ zijn dan niet bedoeld voor mensen met HSD maar geven wel goede tips hoe je om kan gaan met mogelijke klachten.

2. Bouw prikkelpauzes in, vóórdat het nodig is

Wanneer je weet welke prikkels voor jou intensief zijn, kan het helpen om pauzes in te plannen. Plan korte, stille momenten tussen drukke activiteiten in, ook als je op dat moment denkt dat het nog wel gaat. Vijf minuten in een rustige ruimte, met de ogen dicht of zonder beeldscherm, kan soms voorkomen dat de belasting zich opstapelt.

3. Verminder de instroom waar dat kan, maar ga niet vermijden

Bij specifieke situaties kan het helpen om prikkels extern te dempen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld: 

  • Oordoppen bij drukke of galmende omgevingen. Hierbij kunnen bijvoorbeeld loop oordopjes helpen. Deze oordoppen zijn speciaal ontwikkeld om ook gesprekken nog goed te kunnen volgen.  
  • Een zonnebril of pet bij fel licht.
  • Kleding zonder labels of irriterende naden, als tast een gevoelig punt is
  • Eén prikkelbron tegelijk: bijvoorbeeld niet tegelijk een podcast luisteren én een drukke straat oversteken

4. Plan zware prikkel momenten bewust

Combineer niet meerdere “zware” activiteiten op één dag, zoals boodschappen doen, een verjaardag bezoeken en een telefonische afspraak. Bouw waar mogelijk een rustige dag of dagdeel in vóór en ná een drukke gebeurtenis.

 

5. Maak interoceptie minder noodzakelijk om op te merken

Omdat lichaamssignalen bij HSD vaak laat of onduidelijk zijn, kan het helpen om niet te wachten tot je voelt dat het genoeg is, maar vooraf een tijdslimiet of signaal af te spreken. Denk aan een wekker die je eraan herinnert om te pauzeren, of een vaste afspraak met jezelf (“na een uur winkelen ga ik zitten”) in plaats van te vertrouwen op het gevoel zelf.

6. Herstel actief, niet alleen passief

Stilzitten is niet voor iedereen herstellend. Sommige mensen herstellen beter van overprikkeling met een prikkelarme, voorspelbare bezigheid (een vertrouwd boek, handwerk) dan met volledige stilte. Experimenteer wat voor jou echt herstel oplevert, en let op of je je daarna merkbaar beter voelt.

7. Communiceer prikkelgevoeligheid concreet naar anderen

“Ik ben snel overprikkeld” is voor buitenstaanders abstract. Concreter is bijvoorbeeld: “Na een uur in een drukke ruimte heb ik twintig minuten stilte nodig, anders ben ik de rest van de dag niet bruikbaar.” Dit maakt het makkelijker voor werk, school of familie om hier rekening mee te houden.

Hoe krijg je echt rust?

Bij HSD kan ontspannen lastig zijn, omdat het lichaam door instabiliteit, pijn en voortdurende compensatie vaak minder vanzelf “uit” schakelt. Daardoor kan rust in bed of op de bank nog steeds gespannen aanvoelen.

Wat kan helpen is het ondersteunen van het lichaam met kussens in een comfortabele houding, bijvoorbeeld onder of rondom de heupen en onderrug, zodat spieren minder actief hoeven te stabiliseren en het lichaam makkelijker kan ontspannen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een lumbaal rugkussen met zijkant steun. Ook een ergotherapeut zou hierin mee kunnen kijken naar beste ondersteuning om te kunnen ontspannen zowel zittend als liggend. 

Daarnaast kunnen sommige mensen baat hebben bij ontspanning in de avond via een combinatie van factoren zoals warmte, prikkelarme routines en supplementen.