Hypermobiel Leven

Angst, somberheid en neurodivergentie bij HSD

Angst, somberheid en neurodivergentie bij HSD

“Ik dacht altijd dat ik gewoon een onrustig persoon was. Pas veel later hoorde ik dat angstklachten en hypermobiliteit vaker samen voorkomen.”

Bij HSD gaat de aandacht vaak uit naar gewrichtsklachten, pijn en vermoeidheid. Toch ervaren veel mensen ook klachten, zoals angst, somberheid of kenmerken die passen bij autisme of ADHD. Steeds meer onderzoek laat zien dat deze klachten vaker voorkomen bij mensen met hypermobiliteit dan in de algemene bevolking.

Het is belangrijk om dit vanaf het begin goed te weten: onderzoek laat een samenhang zien, geen oorzaak-gevolg relatie. HSD “veroorzaakt” geen autisme of angststoornis, en andersom werkt het ook niet zo. Wat onderzoekers wel steeds vaker vinden, is dat dezelfde onderliggende mechanismen, met name in het bindweefsel en het zenuwstelsel, aan beide kanten een rol lijken te spelen. Dat maakt dit onderwerp relevant om te begrijpen, ook al betekent het niet dat iedereen met HSD dit zal ervaren.

Al tientallen jaren laten verschillende onderzoeken, van bijvoorbeeld de Spaanse psychiater Antonio Bulbena en zijn team, zien dat angststoornissen, zoals paniekklachten, agorafobie en andere angststoornissen, vaker voorkomen bij mensen met hypermobiliteit dan bij mensen zonder hypermobiliteit. Onderzoek suggereert bovendien dat deze relatie niet alleen verklaard kan worden doordat leven met chronische klachten belastend is. Er zijn aanwijzingen dat bepaalde kenmerken van hypermobiliteit zelf samenhangen met een grotere gevoeligheid voor angst. Tegelijkertijd geldt dat niet iedereen met HSD angstklachten ontwikkelt en dat niet iedere studie precies dezelfde resultaten vindt.

Ook bij kinderen zijn vergelijkbare verbanden gevonden, al zijn de uitkomsten daar minder eenduidig dan bij volwassenen. Daarnaast wordt er beschreven dat angstklachten, samen met pijn, een belangrijke invloed kunnen hebben op de kwaliteit van leven van mensen met HSD.

Wat zou dit kunnen verklaren?

Er is nog geen sluitende verklaring voor de samenhang tussen hypermobiliteit en psychische klachten. Wel komen een aantal mogelijke mechanismen steeds terug in de wetenschappelijke literatuur.

  • Interoceptie en proprioceptie.
    • Zoals beschreven op de pagina over prikkelverwerking & brein, is het vermogen om lichaamssignalen (interoceptie) en gewrichtspositie (proprioceptie) waar te nemen bij HSD vaak minder nauwkeurig. Onderzoekers zoals Critchley en Mallorquí-Bagué stellen dat onzekere interne signalen het brein extra alert kunnen maken op mogelijke dreiging, wat kan bijdragen aan angstgevoeligheid. Bij neurodivergentie wordt een vergelijkbaar mechanisme onderzocht: onzekere proprioceptieve signalen worden in verband gebracht met een grotere kans op emotionele ontregeling.
  • Autonome ontregeling.
    • Zoals beschreven op de pagina over autonome klachten, gaat HSD vaak samen met een minder stabiel autonoom zenuwstelsel. Omdat ditzelfde systeem ook betrokken is bij angst- en stressreacties, kan een lichaam dat vaker in een verhoogde staat van alertheid verkeert, sneller angstig of overprikkeld reageren.
  • Chronische pijn en allostatic load.
    • Aanhoudende pijn en de constante compensatie die het lichaam bij HSD moet leveren (zie de pagina over vermoeidheidsklachten) verhogen de algehele belasting van het zenuwstelsel. Deze opgetelde overbelasting, ook wel allostatic load genoemd, wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op zowel angst als depressieve klachten.
  • Mogelijk gedeelde bindweefselbasis.
    • Een aantal onderzoekers, waaronder Bulbena, opperen dat bindweefsel niet alleen in gewrichten zit, maar ook in en rond structuren van het zenuwstelsel zelf. Dit zou kunnen verklaren waarom hetzelfde onderliggende bindweefselkenmerk zich zowel lichamelijk als in emotieregulatie en prikkelverwerking kan uiten. Dit blijft vooralsnog een hypothese die verder onderzoek vraagt.
 

Wat betekent dit voor jou?

Kenmerken van angst, somberheid, ADHD en Autisme, komen dus mogelijk vaker voor bij mensen met HSD. Het past bij een patroon dat bij een deel van de mensen met HSD wordt gezien, en waar steeds meer onderzoek naar wordt gedaan.

Dit soort klachten verdienen dezelfde serieuze aandacht als lichamelijke klachten. Net als bij pijn of vermoeidheid geldt: je hoeft dit niet zelf te duiden of te zoeken naar manieren hoe jij ermee kan leven.  Een huisarts, POH-GGZ of psycholoog kan met je meekijken, en het kan voor hen waardevol zijn te weten dat dit verband bestaat, zeker als eerdere gesprekken hier nog geen ruimte voor hebben geboden.

 
  • Bulbena, A., Duró, J.C., Porta, M., Martín-Santos, R., Mateo, A., Molina, L., Vallescar, R., & Vallejo, J. (1993) – Anxiety disorders in the joint hypermobility syndrome – Psychiatry Research, 46(1), 59-68. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8464956/ 
  • Martín-Santos, R., Bulbena, A., Porta, M., Gago, J., Molina, L., & Duró, J.C. (1998) – Association between joint hypermobility syndrome and panic disorder – American Journal of Psychiatry, 155(11), 1578-1583. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9812121/ 
  • Bulbena, A., Gago, J., Pailhez, G., Sperry, L., Fullana, M.A., & Vilarroya, O. (2011) – Joint hypermobility syndrome is a risk factor trait for anxiety disorders: a 15-year follow-up cohort study – General Hospital Psychiatry, 33(4), 363-370. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21762833/ 
  • Javadi Parvaneh, V., Modaress, S., Zahed, G., Rahmani, K., & Shiari, R. (2020) – Prevalence of generalized joint hypermobility in children with anxiety disorders – BMC Musculoskeletal Disorders, 21, 337. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7265217/ 
  • Csecs, J.L.L., Iodice, V., Rae, C.L., Brooke, A., Simmons, R., Quadt, L., Savage, G.K., Dowell, N.G., Prowse, F., Themelis, K., Mathias, C.J., Critchley, H.D., & Eccles, J.A. (2022) – Joint hypermobility links neurodivergence to dysautonomia and pain – Frontiers in Psychiatry, 12, 786916. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.786916 
  • Cederlöf, M., Larsson, H., Lichtenstein, P., Almqvist, C., Serlachius, E., & Ludvigsson, J.F. (2016) – Nationwide population-based cohort study of psychiatric disorders in individuals with Ehlers-Danlos syndrome or hypermobility syndrome and their siblings – BMC Psychiatry, 16, 207. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27377649/ 
  • Baeza-Velasco, C., Vergne, J., Poli, M., Kalisch, L., & Calati, R. (2025) – Autism in the context of joint hypermobility, hypermobility spectrum disorders, and Ehlers-Danlos syndromes: a systematic review and prevalence meta-analyses – Autism, 29(8), 1939-1958. https://doi.org/10.1177/13623613251328059 
  • Eccles, J.A., Quadt, L., Csecs, J., et al. (2024) – A model linking emotional dysregulation in neurodivergent people to the proprioceptive impact of joint hypermobility – Philosophical Transactions of the Royal Society B. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11444222/ 
  • Baeza-Velasco, C., Pailhez, G., Bulbena, A., & Baghdadli, A. (2015) – Joint hypermobility and the heritable disorders of connective tissue: clinical and empirical evidence of links with psychiatry – General Hospital Psychiatry, 37(1), 24-30. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163834314002643 
  • Berglund, B., Pettersson, C., Pigg, M., & Kristiansson, P. (2015) – Self-reported quality of life, anxiety and depression in individuals with Ehlers-Danlos syndrome (EDS) – BMC Musculoskeletal Disorders, 16, 89. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4403907/ 
  • Orenius, T., Kautiainen, H., Louhi, M., Montin, L., Bulbena, A., & Lindgren, K.A. (2022) – Health-related quality of life and psychological distress in patients with hypermobility type Ehlers-Danlos syndrome – Health Psychology Research. https://www.researchgate.net/publication/359861121_Health-Related_Quality_of_Life_and_Psychological_Distress_in_Patients_With_Hypermobility_Type_Ehlers-Danlos_Syndrome 
  • Hertel, A.K., Jones, J.T., Lytch, A., Cramer, E., Schroeder, A., & Black, W.R. (2025) – Prevalence of psychiatric and sleep disorders and their impact on quality of life in children with hypermobile Ehlers-Danlos syndrome: an observational study – Rheumatology International, 45(4), 81. https://doi.org/10.1007/s00296-025-05836-0 
  • Mallorquí-Bagué, N., Garfinkel, S.N., Engels, M., Eccles, J.A., Pailhez, G., Bulbena, A., & Critchley, H.D. (2014) – Neuroimaging and psychophysiological investigation of the link between anxiety, enhanced affective reactivity and interoception in people with joint hypermobility – Frontiers in Psychology, 5, 1162. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4196473/